Canlıların Ortak Özellikleri Ders Notu - Selin Hoca



CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ  - Selin Hoca Özet

1) HÜCRESEL YAPI: Tüm canlılarda temel yapı ve görev birimi hücredir. Canlılar hücre sayılarına ve hücre yapılarına göre gruplandırılır. Bakteriler ve arkebakteriler prokaryot hücre yapısına sahipken bunun dışında kalan canlılar ökaryot hücre yapısına sahiptir. Tüm prokaryotlar tek hücreliyken ökaryotlar tek ya da çok hücreli olabilir.  Her canlı hücrelerden oluştuğu gibi her canlının hücresinin içeriği de büyük ölçüde birbirine benzer. Tüm canlı hücrelerde karbonhidrat, protein, yağ, su, mineral ve nükleik asit belirli oranlarda bulunur.

2) BESLENME: Canlılar hayatsal faaliyetleri için gerekli olan enerjiyi elde edebilmek için beslenmek zorundadır. Beslenme açısından canlılar üç gruba ayrılır. 

HETEROTROF BESLENME: Besinini dışarıdan hazır alan canlıların yaptığı beslenmedir. Heterotrof beslenme çok çeşitlidir.

OTOROF BESLENME: Besinini kendi üreten canlıların yapmış olduğu beslenmedir. Bu canlılar besini dışarıdan hazır almazlar sadece besini üretmek için gerekli olan ham maddeyi dışarıdan alırlar. Ototrof beslenme de
iki farklı mekanizma ile besin üretilir. Bu mekanizmalar fotosentez ve
kemosentezdir. Fotosentez yaparak besin üreten canlılarda klorofil bulunur.

HEM OTOTROF HEM HETEROTROF BESLENME: Gerektiğinde besinini dışarıdan hazır alan gerektiğinde besinini üretebilen canlıların yapmış olduğu beslenmedir. 
 

3) HÜCRESEL SOLUNUM: Canlılar hayatlarına devam edebilmek için gerekli olan enerjiyi besinlerden karşılar. Besinin yapısında bulunan enerjiyi kullanılabilir hale getirmek için de hücresel solunum yaparlar. Hücresel solunum temel olarak iki şekilde yapılır.  

OKSİJENSİZ SOLUNUM: Besinin parçalanması sürecinde oksijenin kullanılmadığı hücresel solunumdur. Bazı canlılar parçalama için oksijen dışı solunum gazları kullanırken bazıları hiçbir şey kullanmadan bu işlemi gerçekleştirir. 

OKSİJENLİ SOLUNUM: Besinin parçalanması sürecinde oksijenin kullanıldığı hücresel solunumdur. Diğer hücresel solunumlara göre daha fazla enerji üretilir.

4) BÜYÜME VE GELİŞME: Büyüme ve gelişme birbirini beraber takip eden bir süreçtir. Büyüme, canlıların yapısını oluşturan hücrelerin hacimce ve sayıca artışı ile sağlanır. Tek hücreli canlılarda hücre sayısının artması büyüme olarak kabul edilemez. Bu durum tek hücreli canlının üremesi anlamına gelir. Gelişme ise; zigottan itibaren ergin birey oluşana kadar geçen süreçtir. Çok hücreli canlılarda bu süreç hücrelerin bölünmesi ve farklılaşması ile olur. 

5) HAREKET : Tüm canlılar hareket edebilirler. Bu hareket mekanizması bütün canlılarda aynı şekilde olmaz. Bazı canlılar yer değiştirme hareketi yaparken bazıları sadece belirli yapılarını hareket ettirebilir ya da yaşadığı çevrenin hareketi sayesinde yer değiştirebilir. Tek hücreli canlıların bazılarında kamçı, sil ya da yalancı ayak gibi yapılar bulunur. Bu yapılarını kullanarak aktif olarak hareket ederler. Bitkilerde ise yer değiştirme hareketi görülmez. Çeşitli sebepler nedeni ile tropizma (yönelme) ve nasti (irkilme) 1) HÜCRESEL YAPI: Tüm canlılarda temel yapı ve görev birimi hücredir. Canlılar hücre sayılarına ve hücre yapılarına göre gruplandırılır. Bakteriler ve arkebakteriler prokaryot hücre yapısına sahipken bunun dışında kalan canlılar ökaryot hücre yapısına sahiptir. Tüm prokaryotlar tek hücreliyken ökaryotlar tek ya da çok hücreli olabilir.  Her canlı hücrelerden oluştuğu gibi her canlının hücresinin içeriği de büyük ölçüde birbirine benzer. Tüm canlı hücrelerde karbonhidrat, protein, yağ, su, mineral ve nükleik asit belirli oranlarda bulunur.
6) METABOLİZMA: Canlılarda meydana gelen hayatsal faaliyetlerin tamamıdır.

Metabolizma anabolizma ve katabolizma olmak üzere ikiye ayrılır.

ANABOLİZMA: Canlıda meydana gelen yapım olaylarıdır. (özümleme) Anabolizma olayları gerçekleştirilirken canlı enerji harcar.  Canlı yaşlandıkça anabolizma olayları azalmaya başlar. Dehidrasyon, fotosentez, kemosentez…

KATABOLİZMA: Canlıda meydana gelen yıkım olaylarıdır. (yadımlama) Katabolizma olayları gerçekleşirken enerji harcanmaz. Canlı yaşlandıkça katabolizma olayları artmaya başlar. Hidroliz, solunum…

7) BOŞALTIM: Canlıların metabolizma sonucu oluşan atık maddelerin canlıdan uzaklaştırılmasıdır. Canlılar atık maddeleri vücudundan uzaklaştırmak zorundadır. Çünkü vücutta biriken atık maddeler belirli bir düzeyin üzerine çıktığında canlıyı zehirler. Canlılar atık maddeleri farklı mekanizmalarla vücuttan uzaklaştırır. Tek hücreli canlılar amonyak ve karbondioksit gibi atıklarını hücre zarı yüzeyinden uzaklaştırır. Tatlı suda yaşayan tek hücreliler kontraktil kofullarını kullanarak vücutlarındaki fazla suyu dışarı atarlar. Bitkiler yaprak dökerek boşaltım yaparlar. Ayrıca farklı mekanizmaları da kullanırlar. Hayvanlar farklı mekanizmalar kullanarak boşaltım yaparlar. Bu mekanizalar; karbondiosit solunum sistemi ile su ve suda çözünmüş atık maddeler böbrekler ve ter ile sindirilmemiş besinler ise dışkı yoluyla sindirim sisteminden uzaklaştırılır.

8) ÜREME: Canlılar nesillerini devam ettirebilmek için kendilerine benzer yavrular meydana getirirler. Üreme canlının ortak özelliğidir. Ancak yaşam için zorunlu değildir. Üreme temel olarak iki çeşittir. 

EŞEYSİZ ÜREME: Canlının üreme için başka bir canlıya ihtiyacı olmadan yaptığı üremedir. Genellikle gelişmemiş canlılarda görülür. 

EŞEYLİ ÜREME: İki canlının beraberce yavru meydana getirdiği üremedir.

9) TEPKİ VERME: Tüm canlılar dış çevreden gelen fiziksel ve kimyasal uyarılara karşı cevap verirler. Bu cevap canlının hayata devam etmesini sağlar. Öglena ışığı algılayıp kamçısını kullanarak ışığa doğru hareket edebilir. Bitkiler ışığa doğru yönelebilir. Köpekler ses duyduğunda yüzünü sese doğru hareket ettirebilir.

10) ADAPTASYON: Canlılar bulundukları ortamdaki yaşama şanslarını artırabilmek ve nesillerini devam ettirebilmek için kalıtsal özelliklere sahiptirler. Kaktüslerde su kaybını minimuma indirmek için yapraklar diken halini almıştır. Kutup ayılarının postu soğuktan korumak amacı ile diğer ayıların postlarına göre daha kalındır.

11) HOMEOSTASİ (İÇ DENGE): Bir canlının anlık olarak değişen çevre şartlarına karşı vücudunda meydana gelmiş olan kısa süreli değişikliklerdir. Canlılar hayatta kalabilmek için yaşadıkları çevre ile vücutlarını denge halinde tutmak zorundadır. Hava ısındığında terleme yaparak vücut sıcaklığının yükselmesinin engellenmesi, Hava basıncının düşmesi durumunda iç basıncın dengelenmesi amacı ile kulakların tıkanması.

12) ORGANİZASYON: Tek hücreli canlılarda en yüksek organizasyon birimi hücre iken;  çok hücrelilerde canlının gelişmişliğine göre en yüksek organizasyon birimi değişir.
Atom - Molekül - Organel - Hücre - Doku - Organ - Sistem - Organizma
Özel Ortak Özellikler
1.Protein Sentezi
2.Glikoliz
3.Nükleik asit taşıma
4.Mutasyona uğrama
5.Enzim kullanabilme
6.Ribozom organeline sahip olma
7.Fosforilasyon ve defosforilasyon

Yorumlar